Glossariy
| Atama | Izoh |
|---|---|
| After Action Review (AAR) | Tadbir yoki qaror ijrosidan keyin o'tkaziladigan qisqa, tizimli tahliliy muhokama: nima rejalashtirilgan edi, nima bo'ldi, nega va keyingi safar nimani o'zgartirish kerak. |
| Bazaviy qiymat | Ko'rsatkichning qaror qabul qilingan (ijro boshlangan) paytdagi haqiqiy qiymati; o'zgarishni o'lchash uchun boshlang'ich nuqta. |
| Benchmarking | O'z natijalarini o'xshash tashkilotlarning eng yaxshi natijalari bilan taqqoslash. |
| Boshqaruv qarori | Muammoni hal qilish yoki maqsadga erishish uchun muqobillar orasidan tanlangan va ijro uchun rasmiylashtirilgan harakat yo'nalishi. |
| BSC (muvozanatli ko'rsatkichlar tizimi) | Faoliyatni moliya, mijozlar, ichki jarayonlar va rivojlanish yo'nalishlarida baholash tizimi (R. Kaplan, D. Norton). |
| Ex-ante / ex-post baholash | Qaror qabul qilishdan oldingi (prognoz) va ijrodan keyingi (haqiqiy natija) baholash. |
| Integral natijadorlik indeksi | Bir nechta ko'rsatkich bo'yicha erishish darajalarining vaznli o'rtachasi. |
| KPI | Asosiy samaradorlik ko'rsatkichi — maqsadga erishilganlikni o'lchovchi miqdoriy indikator. |
| Mahsulot (output) | Faoliyatning bevosita, sanoqli natijasi (o'tkazilgan tadbirlar, xizmat ko'rsatilganlar soni). |
| Mantiqiy model | Resurslar → faoliyat → mahsulot → natija → ta'sir zanjiri orqali qaror mexanizmini tasvirlash. |
| Natija (outcome) | Faoliyat natijasida maqsadli guruh yoki jarayonda yuz bergan o'zgarish. |
| Natijadorlik (effectiveness) | Belgilangan maqsadlarga erishish darajasi. |
| PDCA | Rejalash — bajarish — tekshirish — harakat: uzluksiz takomillashtirish sikli (E. Deming). |
| Qaror pasporti | Muhim qarorga ilova qilinadigan hujjat: muammo, maqsad, ko'rsatkichlar, bazaviy qiymatlar, resurslar, monitoring tartibi. |
| ROI | Investitsiya qaytimi: (foyda − xarajat) / xarajat × 100%. |
| Samaradorlik (efficiency) | Erishilgan natijaning sarflangan resurslarga nisbati. |
| SMART | Maqsadga qo'yiladigan talablar: aniq, o'lchanadigan, erishsa bo'ladigan, dolzarb, muddatli. |
| Ta'sir (impact) | Qaror yoki dasturning uzoq muddatli, keng miqyosdagi oqibati. |
| Tejamkorlik (economy) | Kerakli resurslarni eng kam xarajat bilan va o'z vaqtida olish. |
| Xarajat-foyda tahlili | Qarorning barcha xarajat va foydalarini pul ifodasida taqqoslash usuli. |
Tavsiya etiladigan adabiyotlar
Klassik manbalar
- Drucker P. The Effective Executive. — New York: Harper & Row, 1967. (Samarali rahbar va qaror qabul qilish haqida.)
- Simon H. A. Administrative Behavior: A Study of Decision-Making Processes in Administrative Organization. — New York: Macmillan, 1947.
- Kaplan R. S., Norton D. P. The Balanced Scorecard: Translating Strategy into Action. — Boston: Harvard Business School Press, 1996.
- Deming W. E. Out of the Crisis. — Cambridge, MA: MIT Press, 1986. (PDCA va uzluksiz takomillashtirish.)
- Kahneman D. Thinking, Fast and Slow. — New York: Farrar, Straus and Giroux, 2011. (Qaror qabul qilishdagi kognitiv xatolar.)
- Mintzberg H. The Nature of Managerial Work. — New York: Harper & Row, 1973.
- Vroom V. H., Yetton P. W. Leadership and Decision-Making. — Pittsburgh: University of Pittsburgh Press, 1973.
Baholash metodologiyasi bo'yicha
- Kusek J. Z., Rist R. C. Ten Steps to a Results-Based Monitoring and Evaluation System. — Washington, DC: The World Bank, 2004.
- OECD. Better Criteria for Better Evaluation: Revised Evaluation Criteria Definitions and Principles for Use. — OECD DAC Network on Development Evaluation, 2019.
- INTOSAI. ISSAI 300 — Performance Audit Principles. (Samaradorlik auditi tamoyillari, “3E” yondashuvi.)
- Hammond J. S., Keeney R. L., Raiffa H. Smart Choices: A Practical Guide to Making Better Decisions. — Boston: Harvard Business School Press, 1999.
Milliy amaliyot bo'yicha: o'z tashkilotingiz faoliyatini tartibga soluvchi qonun hujjatlari, ijro intizomi va murojaatlar bilan ishlash tartibiga oid amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarning so'nggi tahririni rasmiy manbalardan (masalan, lex.uz) tekshirib foydalaning.
Saytdan qanday foydalanish mumkin?
- Rahbarlar uchun — muhim qarorlarni tayyorlashda Qaror konstruktori va SWOT tahlildan foydalanish;
- Kadrlar zaxirasi va malaka oshirish uchun — o'quv materiali sifatida: nazariya → metodlar → misollar → test;
- Seminar va taqdimotlarda — har bir sahifani to'g'ridan-to'g'ri ekranda ko'rsatish yoki “Chop etish” tugmasi orqali tarqatma material tayyorlash;
- Mustaqil ish uchun — o'z tashkilotingizdagi bitta qarorni tanlab, buyrug'ini SWOT tahlil bo'limiga yuklab, kuchli va zaif tomonlarini aniqlang.